Türkmenistan üçin Mugt Internet Tizligini Barlaýyş Guraly

Näme üçin internet tizligini barlamaly?

Häzirki döwürde internet diňe bir habarlaşmak üçin däl, eýsem iş, bilim, söwda we güýmenje üçin hem esasy serişdä öwrüldi. Türkmenistanda internetden peýdalanýan her bir adam üçin "meniň internetim näçe tiz işleýär? " diýen sorag ir-u-giç ýüze çykýar.

Speed test ýagny internet tizligini barlaýyş guraly şu soragyň jogabyny anyk sanlar arkaly berýär. Köp adam internet üpjün edijisi bilen şertnama baglaşanda wada berlen tizligiň hakykatdanam üpjün edilýändigini bilmeýär.

Şonuň üçin wagtal-wagtal barlag geçirmek zerur: bu size operatoryňyzyň hyzmatynyň hilini gözegçilikde saklamaga, öýdäki ýa-da edaradaky internetiň haýsy wagtda haýallaýandygyny anyklamaga, täze tarif meýilnamasyna geçmezden ozal deňeşdirme geçirmäge kömek edýär.

Mundan başga-da, uzak aralykdan işleýänler, onlaýn okuw geçýän talyplar, wideo jaň arkaly maslahatlaşýan işewürler üçin durnukly we ýeterlik tizlikli internet aýratyn möhümdir.

Eger wideo görlende hemişe "ýüklenýär" ýazgysy çykýan bolsa, onlaýn oýunda gijikme (lag) duýulýan bolsa ýa-da faýl ugratmak köp wagt alýan bolsa bularyň hemmesi internet tizligindäki näsazlyklaryň alamaty bolup biler.

Speed test şeýle ýagdaýlarda ilkinji we iň ygtybarly diagnostika guralydyr, sebäbi ol meseläniň gaýdanmydygyny (öz enjamyňyzda ýa-da öýdäki torda) ýa-da operator tarapyndanmydygyny anyklamaga kömek edýär.

Gural tehniki taýdan nädip işleýär?

Bu speed test guraly üç esasy ölçegi yzygiderli geçirýär: ping, ýükläp alyş (download) we ýükläp beriş (upload) tizligi. Ilki bilen gural enjamyňyz bilen synag serweriniň arasyndaky pingi ölçeýär bu, kiçijik maglumat paketiniň serwere gidip, yzyna gaýdyp gelmegi üçin gereken wagt bolup, millisekuntda (ms) ölçelýär.

Şol bir wagtyň özünde jitter hem hasaplanýar bu ping ölçegleriniň arasyndaky tapawudy, ýagny birikmäniň näderejede durnuklydygyny görkezýär.

Soňra gural size ýakyn ýerleşen serwerlerden uly bolmadyk maglumat bloklaryny parallel akymlar arkaly göçürip almaga başlaýar we bu prosesiň näçe wagt alýandygyna görä ýükläp alyş tizligini megabit/sekuntda (Mbps) hasaplaýar.

Ölçeg wagtynda tizlik yzygiderli üýtgäp durýar, şonuň üçin gural muny animasiýaly grafik arkaly real wagtda görkezýär bu size diňe bir soňky netijäni däl, eýsem tizligiň wagt boýunça nähili üýtgeýändigini hem görmäge mümkinçilik berýär.

Ýükläp alyş synagy tamamlanandan soň, gural tersine amal geçirýär: enjamyňyzdan serwere maglumat iberip, ýükläp beriş tizligini ölçeýär. Bu iki ugurly ölçeg usuly häzirki zaman internet infrastrukturasynyň asimmetrik häsiýetini (ýagny köplenç ýükläp alyş tizliginiň ýükläp berişden has ýokary bolýandygyny) dogry şekillendirmek üçin zerurdyr.

Ölçegler tamamlanandan soň, gural şeýle-de brauzeriňiziň we IP salgyňyzyň maglumatlaryna esaslanyp, çemeleşme bilen internet üpjün edijiňizi (ISP) we takmyny ýerleşýän ýeriňizi kesgitleýär, bu maglumat operatorlary deňeşdirmekde peýdaly bolup biler.

Netijeleri nädip düşünmeli: Mbps, ping we jitter

Netijäni görenden soň köp ulanyjy sanlaryň näme aňladýandygyna doly düşünmeýär. Mbps (megabit sekuntda) bu maglumatyň näçe tizlikde geçirilýändigini görkezýän ölçeg birligi. Ýatda saklamaly zat: bu megabit, megabaýt däl 8 Mbps takmynan 1 megabaýt/sekunt diýmekdir.

Adaty bir adam üçin 10-25 Mbps ýükläp alyş tizligi HD wideo tomaşa etmek, sosial ulgamlardan peýdalanmak we adaty gözleg üçin ýeterlikdir. 25-50 Mbps aralygy birnäçe enjamyň birbada işlemegine, 4K wideo tomaşa etmäge mümkinçilik berýär.

50 Mbps-dan ýokary tizlik uly maşgala öýlerinde ýa-da az sanly işgärli edaralarda oňaýly işlemek üçin amatly hasaplanýar.

Ping görkezijisi babatda: 20 ms-den pes ping ajaýyp, 20-50 ms gowy, 50-100 ms kabul ederlik, 100 ms-den ýokary bolsa onlaýn oýun ýa-da wideo jaň üçin duýulýan gijikme döredip biler.

Jitter babatda bolsa, 0-5 ms örän durnukly birikmäni, 30 ms-den ýokary jitter bolsa wideo jaňlarda ses ýa-da wideo kesilmelerine getirip biljek durnuksyzlygy aňladýar.

Ýükläp beriş tizligi köplenç äsgerilmeýär, ýöne wideo jaňlar, sosial ulgamlara surat/wideo ýüklemek, bulut (cloud) hyzmatlaryna faýl ätiýaçlamak üçin bu görkeziji hem örän möhümdir pes ýükläp beriş tizligi bolsa wideo jaňda garşydaşyňyza "doňan" ýa-da bulanyk görünmegiňize sebäp bolup biler.

Türkmenistanda internet ýagdaýy: ISP-ler we baglanyşyk aýratynlyklary

Türkmenistanyň internet bazary birnäçe esasy operatordan ybarat, olaryň arasynda döwlet eýeçiligindäki Türkmentelekom (ADSL we optiki-süýümli hyzmatlar arkaly) ýurduň esasy internet üpjün edijisi bolup durýar. Mobil internet babatda bolsa TM Cell (Altyn Asyr) ýurduň iri mobil operatorlarynyň biri bolup, 3G we çäkli 4G hyzmatlaryny hödürleýär.

Türkmenistanda internet infrastrukturasy soňky ýyllarda ösüş ugrunda bolsa-da, beýleki Merkezi Aziýa ýurtlary bilen deňeşdirilende internet tizligi we elýeterliligi entek çäklidir.

Aşgabat şäherinde optiki-süýümli (fiber) internetiň ýaýbaňlanmagy bilen ortaça tizlik ýokarlanýan hem bolsa, welaýat merkezlerinde we obalarda ADSL ýa-da mobil internet has köp ulanylýar, bu ýerlerde tizlik adatça 1-5 Mbps aralygynda galýar.

Bahalar hem beýleki sebit ýurtlary bilen deňeşdirilende ýokary hasaplanýar, munuň özi ulanyjylaryň tölän puluna görä hakyky tizligi almagyny has-da möhüm edýär.

Şonuň üçin hem Türkmenistanda ýaşaýanlar üçin ýerli (local) speed test guralyny ulanmak has many bermek bilen çäklenmän, real ýagdaýy görkezmekde-de artykmaçlyk berýär sebäbi daşary ýurt serwerlerine esaslanan käbir halkara guralları Türkmenistandaky hakyky tejribäni doly şöhlelendirmän biler.

Internet Türkmenistanda döwlet tarapyndan berk gözegçilikde saklanýar, bu käwagt käbir hyzmatlara elýeterliligiň çäklendirilmegine we umumy tizligiň üýtgemegine getirip biler. Şu sebäpli hem yzygiderli barlag geçirmek arkaly öz internetiňiziň hakyky ýagdaýyny bilip durmak has-da ähmiýetli bolýar.

Netijäňizi gowulandyrmak üçin peýdaly maslahatlar

Speed test netijäňizi optimizirlemek we hakyky mümkinçiligiňize ýakyn görkeziji almak üçin birnäçe ädim ätip bilersiňiz. Ilkinji nobatda, barlag wagtynda beýleki enjamlaryňyzda agyr ýük döredýän amallary (uly faýl göçürip almak, wideo akymlaryny görmek, torrent ýüklemeleri) togtadyň, sebäbi olar toruň bir bölegini eýeläp, netijäňizi peseldip biler.

Wifi arkaly barlaýan bolsaňyz, routere mümkin boldugyça golaý durmaga çalşyň, sebäbi diwarlar, uzaklyk we beýleki elektron enjamlar (mikrotolkunly peç, Bluetooth enjamlary) signal güýjüni peseldip biler. Iň takyk netije üçin bolsa kompýuteriňizi Ethernet kabeli arkaly routere göni birikdirmek maslahat berilýär bu Wifi signalynyň täsirini aradan aýyrýar.

Routeriňizi wagtal-wagtal täzeden işe girizmek (restart) hem peýdaly, sebäbi uzak wagtlap işledilen routerler hakyky mümkinçiliginden pes tizlik bilen işläp başlap biler. Şeýle hem routeriň programma üpjünçiligini (firmware) yzygiderli täzelemek, ony howa geçirijilikli we beýleki enjamlardan aralykda ýerleşdirmek maslahat berilýär.

Eger Wifi ulanýan bolsaňyz, 5 GHz zolagynyň 2. 4 GHz-den has çalt, ýöne gysga aralykda has täsirli işleýändigini ýadyňyzdan çykarmaň. Barlagy günüň dürli wagtlarynda ir sagat, öýlän we agşam ýokary ýük wagty geçirip, netijeleri deňeşdirmek hem internet üpjün edijiňiziň hyzmatynyň hakyky durnuklylygyny has aýdyň görkezer.

Haýal internet bilen bagly meseleleri çözmek

Eger speed test netijäňiz garaşylýandan pes çyksa, ilkinji nobatda meseläniň gaýdan çykýandygyny anyklamaly. Iň ýönekeý ädim enjamyňyzy täzeden işe girizmek (restart) we routeri hem şeýle etmek.

Eger diňe bir enjamda haýal internet bar bolsa, mesele şol enjamda (köne Wifi karta, arka fonda işleýän programmalar) bolup biler, emma ähli enjamlarda haýallyk duýulýan bolsa, mesele router ýa-da operator tarapynda bolmagy ähtimal.

Şeýle-de, öýüňizde birnäçe enjamyň birbada ýokary trafik ulanmagy (mysal üçin, birnäçe adamyň birwagtda wideo tomaşa etmegi) umumy tizligi paýlaşdyryp, her enjam üçin tizligi peseldip biler. Wifi signalynyň hilini barlamak üçin dürli otaglarda synag geçirip, signal güýjüniň nirede pesdigini kesgitläp bilersiňiz.

Eger mesele diňe belli bir wagtda (agşam ýokary ýük sagatlarynda) ýüze çykýan bolsa, bu operatoryň tor kuwwatynyň şol wagtda ýeterlik däldigini aňladyp biler bu ýagdaýda operator bilen habarlaşyp, meseläni habar bermek peýdaly bolar.

Şeýle-de, wagtal-wagtal DNS sazlamalaryny üýtgetmek (mysal üçin, çalt jemgyýetçilik DNS gullugyna geçmek) sahypalaryň açylyş tizligini gowulandyryp biler, ýöne bu ýükläp alyş tizligine gönüden-göni täsir etmeýär.

Eger ähli ädimleri synanyşandan soň hem tizlik pes bolmagynda galýan bolsa, iň soňky çäre hökmünde operatoryňyza ýüz tutup, liniýanyň tehniki ýagdaýyny barlatmak zerur bolup biler.

Internet üpjün edijileri (ISP) deňeşdirmek

Türkmenistanda internet hyzmatyny saýlanyňyzda diňe bahadan däl, eýsem hakyky tizlik we durnuklylykdan hem ugur almak zerur. Speed test guralyny yzygiderli ulanmak arkaly, dürli operatorlaryň hödürleýän hyzmatlaryny obýektiw taýdan deňeşdirip bilersiňiz.

Mysal üçin, ADSL tehnologiýasyna esaslanan hyzmatlar köplenç durnukly, ýöne ýokary tizlige ýetip bilmeýän bolsa, optiki-süýümli (fiber) hyzmatlar has ýokary we durnukly tizlik hödürleýär, ýöne elýeterliligi ähli sebitlerde deň däl.

Eger siz iş ýa-da okuw üçin durnukly birikme gerek bolsa, diňe bir gezeklik ýokary tizlige däl-de, jitter we ping görkezijilerine hem üns bermeli, sebäbi durnuklylyk köplenç ortaça tizlikden hem möhümdir.

Operator saýlanyňyzda goňşularyňyzdan, işdeşleriňizden olaryň tejribesini sorap, dürli wagtlarda özüňiz hem synag netijelerini ýygnamak maslahat berilýär. Şeýle-de, tarif meýilnamasynda görkezilen "iň ýokary tizlik" bilen hakyky ortaça tizligiň arasynda tapawut bolup biljekdigini ýatdan çykarmaly däl köp operator diňe iň amatly şertlerde gazanylýan iň ýokary görkezijini mahabatlandyrýar.

Şonuň üçin hem birnäçe hepdäniň dowamynda yzygiderli ölçeg geçirip, ortaça netijäni hasaplamak has dogry karar bermäge kömek eder. Eger häzirki operatoryňyzdan nägile bolsaňyz, başga operatoryň hyzmatyny synap görmezden ozal, olaryň hödürleýän hyzmat şertnamasynda tizlik kepilligi barmy ýa-da ýokdugyny hem barlamak peýdaly bolar.

Mobil internet we öý (fiksirlenen) internetiniň deňeşdirmesi

Türkmenistanda köp ulanyjy diňe mobil internete ýa-da diňe öý internetine bil baglaýar, ýöne olaryň ikisiniň hem öz artykmaçlyklary we kemçilikleri bar.

Mobil internet (3G/4G) hereketlilik babatda amatly, islendik ýerde, islendik wagt ulanylyp bilner, ýöne tizlik köplenç bazasion stansiýa uzaklygyna, ulanyjy ýygnanşygyna we howa şertlerine baglylykda üýtgäp durýar.

Öý internetinde (ADSL ýa-da fiber) bolsa tizlik has durnukly bolýar, sebäbi ol fiziki kabel arkaly göni birikme üpjün edýär we köp ulanyjynyň arasynda paýlaşylmaýar (paýlaşylýan ýagdaýlar diňe bir öý içinde bolýar).

Iş üçin wideo jaň geçirmek, uly faýllary ugratmak ýaly amallar üçin öý interneti has ygtybarly saýlaw hasaplanýar, sebäbi ýükläp beriş tizligi we durnuklylyk has ýokary. Emma syýahat wagty, jemgyýetçilik ýerlerinde ýa-da öý internetiniň elýeterli bolmadyk sebitlerinde mobil internet ýeke-täk saýlaw bolup galýar.

Käbir ulanyjylar iki hyzmaty hem birleşdirip, esasy iş üçin öý internetini, ätiýaçlyk hökmünde bolsa mobil internet ulanýar.

Speed test guralyny ulanyp, iki görnüşiň hem tizligini deňeşdirmek arkaly haýsysynyň siziň hususy zerurlyklaryňyza has laýyk gelýändigini anyk kesgitläp bilersiňiz mysal üçin, eger mobil internetiňiz öý internetiňizden ýokary tizlik görkezýän bolsa, bu operatoryň kabel infrastrukturasyny täzelemäge mätäçdigini görkezip biler.

Wifi torunyň hilini optimizirlemek

Öý ýa-da edara Wifi torunyň hili köplenç internet üpjün edijiniň hilinden has köp meseläniň sebäbi bolup durýar. Router ýerleşdirilen ýeri, onuň gurşap alýan päsgelçilikler bilen gatnaşygy netijä uly täsir edýär. Iň gowusy routeri öýüň merkezi böleginde, beton diwarlardan we metal predmetlerden daşda, ýokary belentlikde ýerleşdirmek.

Köp otagly öýlerde ýa-da köp gatly jaýlarda bir routeriň signaly ähli künjege ýetmeýän bolsa, Wifi güýçlendirijiler (repeater) ýa-da mesh-tor ulgamlaryny ulanmak peýdaly bolup biler.

Şeýle-de, routeriň arka fonynda näçe enjamyň birikendigini barlamak zerur käwagt bikanun birikdirilen goňşy enjamlar hem toruňyzyň tizligini peseldip biler, şonuň üçin Wifi parolyňyzy güýçli we üýtgeşik saklamak maslahat berilýär. Häzirki zaman routerleriniň köpüsi hem 2. 4 GHz, hem 5 GHz zolaklaryny goldaýar 2.

4 GHz uzak aralyga ýaýraýar, ýöne haýal, 5 GHz bolsa çalt, ýöne diwarlardan geçmekde kynçylyk çekýär. Bu iki zolagy dogry ulanmak, mysal üçin, golaýdaky enjamlar üçin 5 GHz, uzak otaglar üçin 2. 4 GHz saýlamak, umumy tor öndürijiligini ýokarlandyrar.

Routeriň programma üpjünçiligini (firmware) yzygiderli täzelemek hem howpsuzlyk we öndürijilik babatda möhümdir, sebäbi köne firmware käwagt näbelli näsazlyklara sebäp bolup biler.

Speed test-i näçe wagtdan bir ulanmaly?

Internet tizligini yzygiderli gözegçilikde saklamak üçin haýsy ýygylykda barlag geçirmelidigi ulanyş maksadyňyza baglydyr. Adaty öý ulanyjysy üçin aýda bir-iki gezek barlag geçirmek, esasanam täze tarif meýilnamasyna geçilende ýa-da internet bilen bagly şikaýat ýüze çykanda ýeterlik bolar.

Emma eger siz uzak aralykdan işleýän bolsaňyz ýa-da internet hilinden berk baglydygynyňyzy bilseňiz, hepdede birnäçe gezek, dürli wagtlarda barlag geçirmek has maslahat berilýär.

Bu size diňe bir häzirki ýagdaýy däl, eýsem wagtyň geçmegi bilen tizligiň nähili üýtgeýändigini hem yzarlamaga mümkinçilik berýär mysal üçin, eger tizlik yzygiderli peselýän bolsa, bu operatoryň infrastrukturasyndaky näsazlygyň alamaty bolup biler.

Şeýle hem, howanyň üýtgemegi (ýagyş, gar) bazasion stansiýalara baglanyşykly mobil internetiň tizligine täsir edip biljekdigi üçin, dürli howa şertlerinde-de barlag geçirmek peýdaly bolup biler.

Netijeleri ýazgy edip barmak (mysal üçin, senesi we wagty bilen bilelikde) uzak möhletde nusgalary görmäge we operator bilen gepleşik geçirilende delil hökmünde ulanmaga kömek eder.

Iň esasysy, speed test-i diňe bir gezek geçirip, netijä gelmek dogry däl internet tizligi tebigatynda üýtgäp durýandygy sebäpli, birnäçe ölçegiň ortaçasy has dogry we ynamdar netije berýär.

Guralyň aýratynlyklary: näme üçin bu speed test-i saýlamaly?

Bu platforma Türkmenistandaky ulanyjylaryň hakyky zerurlyklaryny göz öňünde tutup düzülen. Ilkinji nobatda, ol doly mugt we hiç hili registrasiýa talap etmeýär sahypa girip, bir gezek basmak bilen synag başlaýar.

Netijeler diňe san görnüşinde däl, eýsem janly, animasiýaly grafikler arkaly görkezilýär, bu size tizligiň synag dowamynda nähili üýtgeýändigini göz bilen görmäge mümkinçilik berýär.

Gural şeýle-de awtomatik usulda siziň internet üpjün edijiňizi (ISP) we takmyny ýerleşýän ýeriňizi kesgitläp, netijäniň ýanynda görkezýär, bu maglumat operatorlary deňeşdirmekde ýa-da tehniki goldawa ýüz tutanyňyzda peýdaly bolup biler. Gural islendik döwrebap brauzerde, kompýuterde-de, telefonda-da bökdençsiz işleýär, programma ýükläp almak hökman däl.

Ölçegler halkara ölçeg standartlaryna laýyklykda geçirilýär, bu netijäniň beýleki meşhur speed test hyzmatlary bilen deňeşdirilende hem ynamdar bolmagyny üpjün edýär. Şeýle-de, gural gaýtadan-gaýtadan ulanmak üçin hiç hili çäklendirme goýmaýar islendik wagt, islendik enjamdan, çäksiz gezek barlag geçirip bilersiňiz.

Bu aýratynlyklaryň jemi bu guraly Türkmenistandaky öý ulanyjylary, kiçi telekeçiler, uzak aralykdan işleýänler we tehniki hünärmenler üçin hem amatly we ygtybarly saýlaw edýär.

Ýygy Berilýän Soraglar